Taariikhda Gobolka Hiiraan: Dib u Eegis iyo Falanqayn
Hordhac
Gobolka Hiiraan, oo ah gobol ku yaal bartamaha Soomaaliya, ayaa leh taariikh dheer oo qani ah. Laga soo bilaabo bilowgii ilbaxumada, gobolka Hiiraan waxa uu ahaa xarunta dhaqan, ganacsi, iyo siyaasad ee Soomaaliya. Maqaalkan, waxa aanu dib u eeginaa taariikhda gobolka Hiiraan, falanqayninaa doonaa marxalado muhiim ah ee uu soo maray.
Taariikhda Hore (1000 S.H. - 1500 S.H.)
Gobolka Hiiraan, sida qaybaha kale ee Soomaaliya, waxa uu leeyahay taariikh dheer oo ku bilaabantay ilbaxumada Soomaaliyeed. Laga soo bilaabo 1000 S.H., gobolka Hiiraan waxa uu ahaa xarunta ganacsiga iyo dhaqanka ee Soomaaliya. Dadka deegaanka waxa ay lahaayeen nidaam siyaasadeed oo xoogan, waxaana gobolka Hiiraan uu ahaa kii ugu horreeyay ee Soomaaliya ku yeesho dawlad dhexe.
Dawladaha Hore (1500 S.H. - 1884 S.H.)
Waxaa xusid mudan in gobolka Hiiraan uu soo maray dawladaha hore ee Soomaaliya, sida:
Xooggada gumeysiga (1884 S.H. - 1960 S.H.) taariikhda gobolka hiiraan new
Waxaa gobolka Hiiraan ay 1884 S.H. soo galaa xooggada gumeysiga Talyaaniga. Laga soo bilaabo 1889 S.H., Talyaaniga waxa ay Soomaaliya ku dhawaaqday gumeysiga, gobolka Hiiraanna waxa uu ahaa mid ka mid ah gobolada gumeysiga.
Kacaanka iyo Xukunka Siyaad Barre (1960 S.H. - 1991 S.H.)
Waxaa Soomaaliya xorriyadeeda 1960 S.H. kasoo heshaa, waxaana dhowaa xorriyaddii Soomaaliya. Laga soo bilaabo 1969 S.H., Siyaad Barre waxa uu ku yimid xukunka Soomaaliya. Xukunka Siyaad Barre waxa uu gobolka Hiiraan ku soo rogay siyaasadda xuutiyeed.
Dagaalkii Sokeeye iyo Xaaladaha Gurcan (1991 S.H. - 2012 S.H.)
Waxaa 1991 S.H. ka dhacay dagaal sokeeye oo lala yeesho Siyaad Barre. Intaas kaddib, Soomaaliya waxa ay galay qaxaa’if iyo abawo. Gobolka Hiiraan, sida deegaanada kale ee Soomaaliya, waxa uu soo maray waayihiisa adag.
Siyaasadda hadda (2012 S.H. - ilaa hadda)
Waxaa 2012 S.H. ka dhacay doorashooyinkii lagu doortay madaxweynaha Soomaaliya, Xasan Sheikh Maxamuud. Waxaa la sameyey dawlada federaalka Soomaaliya, gobolka Hiiraanna waxa uu noqday mid ka mid ah dowladaha goboleedka. Taariikhda Gobolka Hiiraan: Dib u Eegis iyo Falanqayn
Gabagabo
Taariikhda gobolka Hiiraan waxa ay muujinaysaa marxalado muhiim ah ee soo mara dawladaha hore, xooggada gumeysiga, kacaanka iyo xukunka Siyaad Barre, dagaalkii sokeeye, iyo siyaasadda hadda. Waxaa gobolka Hiiraan uu leeyahay mustaqbal iftiymay, waxaana soo dhawayn karnaa marbaan lagula tacaabusho caqabadaha gobolka.
Gobolka Hiiraan , oo ku yaal bartamaha Soomaaliya, wuxuu hadda marayaa marxalad taariikhi ah oo xasaasi u ah mustaqbalka maamulka iyo amniga gobolka. Sida ay sheegayaan wararkii ugu dambeeyay ee bishan Abriil 2026 , kuwani waa qodobada ugu muhiimsan ee hadda taagan: Arrimaha Siyaasadda iyo Maamulka Doorashooyinka 2026
: Dawladda Federaalka Soomaaliya waxay u qorsheysay in doorashooyinka dowlad goboleedyada ay dhacaan bishan Abriil 2026
, inkastoo ay jiraan khilaafaad siyaasadeed oo weli u dhexeeya madaxda federaalka iyo qaar ka mid ah maamulada. Dastuurka Cusub
: Baarlamaanka Federaalka ayaa meelmariyay dastuur dib-u-eegis lagu sameeyay bishii Maarso 2026
, kaas oo saameyn ku leh habka awood-qeybsiga ee heer federaal iyo heer gobol. Muddo Xileedka Baarlamaanka Adal : Laga soo bilaabo 1500 S
: Muddo xileedka rasmiga ah ee Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya wuxuu dhammaaday Abriil 14, 2026
, taas oo gobolka Hiiraan iyo guud ahaan dalka gelisay xilli kala guur ah. www.hiiraan.com Amniga iyo Hawlgallada Dagaalka Al-Shabaab
: Hiiraan waxay weli tahay bartilmaameed muhiim u ah hawlgallada ciidanka qaranka iyo kuwa deegaanka (Macawisley). Hawlgallada ayaa sii xoogaystay dhammaadkii 2024 ilaa bilowga 2026 si loo xoreeyo deegaannada kale ee gobolka. Isbeddelka Hawlgalka Midowga Afrika Oktoobar 2025 , hawlgalkii ayaa lagu beddelay hawlgal cusub oo lagu magacaabo
, kaas oo diiradda saaraya sidii amniga loogu wareejin lahaa ciidanka Soomaaliya. European Union Agency for Asylum Xaaladda Bani'aadanimo World Report 2026: Somalia | Human Rights Watch
Mid ka mid ah astaamaha "cusub" ee taariikhda Hiiraan waa masiibooyinka dabiiciga ah. Webiga Shabeelle ayaa marar badan daadsaday, gaar ahaan 2018 iyo 2020, halkaas oo ay ku naf-waayeen boqolaal qof, lagana barakiciyay kumanaan qoys. Waxaa la arkay biyo-xireenno cusub oo laga dhisay hareeraha Beledweyne, balse weli dhibaatada daadadka ayaa ah mid soo noqnoqota.
Ka dib Dastuurkii cusub ee Soomaaliya (2012), waxaa la aasaasay Dowlad Goboleedka Hirshabelle (Hirshabelle State) oo ka kooban labada gobol: Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe. Sannadkii 2016-kii, Beledweyne waxaa loo magacaabay caasimadda ku meel gaarka ah ee Hirshabelle, ka dib markii Jowhar ay ahayd tan rasmiga ah.
Xilligan cusub, waxaa la arkay dadaallo horumarineed oo ay weheliyaan qalalaase siyaasadeed oo u dhexeeya madaxda Hirshabelle iyo dowladda federaalka. Beelaha Hiiraan, gaar ahaan Xawaadle, waxay codsadeen in la siiyo awood dheeri ah gobolkooda.
Hordhac Gobolka Hiiraan waa mid ka mid ah gobollada ugu muhiimka ah uguna taariikhda badan Soomaaliya. Waxuu ku yaalaa bartamaha dalka, isagoo xad la wadaagaya gobollada Shabeellaha Dhexe, Galguduud, iyo wadamada Itoobiya iyo dalalka kale. Caasimada gobolka waa magaalada Beledweyne, oo ahayd mid ka mid ah magaalooyinka ugu horreeya ee Soomaaliya. Hiiraan wuxuu leeyahay meel istiraatiiji ah taariikh ahaan, wuxuuna ahaa "hubka" ee wadanka, halka ay isku dhex taageen dhaqanka Soomaalida, ganacsiga, iyo geesinimadii dagaalka.